Сваяк і “Сваякі”

09:02 / 07.04.2010
13129
З”яўленне ў “Астравецкай праўдзе” спіса ўдзельнікаў “Хаўрусу Сваякоў” нікога не пакінула раўнадушнымі, прынамсі, у Спондаўскім сельсавеце. У кожнай хаце, дзе я пабывала апошнім часам, на стале ляжала газета,складзеная так, каб быў бачны спіс сяброў хаўрусу, алоўкам або ручкай зроблены паметкі супраць таго ці іншага прозвішча… Адных узрадавала прыдачыненне да той эпохі, якая падарыла нашай гісторыі сапраўдных патрыётаў-беларусаў, іншых проста цікавіла, хто зашыфраваны пад тым ці іншым прозвішчам. Асабіста мяне гэта ўсхвалявала, узбударажыла і не давала спакою пакуль, з дапамогай добрых людзей і некаторых дакументаў, не удалося аднавіць амаль увесь спіс.



Гістарычныя ўмовы, на якія прыпадае дзейнасць ксяндза Канстанціна Стаповіча і створанага ім “Хаўрусу Сваякоў”, былі складанымі і палітычна неспрыяльнымі як для ўсёй Беларусі ў цэлым, так і для Клюшчанскай парафіі. Віленшчына і Свянцянскі павет у прыватнасці апынуліся пад нямецкай акупацыяй. Ідэі незалежнасці афіцыйныя ўлады не толькі не падтрымлівалі, але наадварот – рабілі ўсё, каб задушыць маладыя беларускія рухі і аб’яднанні.
Дзейнасць “Хаўрусу” была разнастайнай: ад чытання лекцый і вечароў з беларускімі дэкламацыямі, развучвання касцельных песень на беларускай мове, беларускіх народных песень, паказу спектакляў – да барацьбы з такім сацыяльным злом, як п’янства, якое мела тэндэнцыю да распаўсюджвання ў гэтай мясцовасці. На пачатку 1916 года ў “Хаўрусе” стварылі драматычную суполку і пастанавілі зладзіць прадстаўленне. Казімір Сваяк напісаў п’есу “Праклённае зелле” на злабадзённую тэму, і вясной у гумне Смаленскіх, якое знаходзілася амаль насупраць касцёла, адразу ж пасля набажэнства адбылося прадстаўленне, якое сабрала вялікую колькасць народу. Асновай усёй іх дзейнасці была хрысціянская этыка.
Кіравала «Хаўрусам» выбраная рада, душой якой, безумоўна, быў Стаповіч, хаця афіцыйна не ўваходзіў у яе склад. Такая актыўная культурна-асветніцкая дзейнасць была не даспадобы ўладам. За ўдзельнікамі «Хаўрусу» сталі сачыць. Па ўспамінах, асабліва стараўся дагадзіць уладам шэф клюшчанскіх нямецкіх жандараў – асіміляваны паляк Мікалайчык. Не раз заўважалі яго то пад вокнамі плябяніі, то пад вокнамі хат, дзе жылі найбольш актыўныя сябры таварыства. Назіранне працягвалася і пасля таго, як памянялі шэфа жандармаў. Пачаліся скаргі да вышэйшых касцельных і афіцыйных уладаў, што Клюшчанская парафія абеларушчваецца. Ксяндза Стаповіча пераводзяць працаваць у Карыцін.
Застаўшыся без свайго ідэйнага кіраўніка, “Хаўрус Сваякоў” не спыняе работы. Агульнае кіраўніцтва ўзяў на сябе Адольф Клімовіч. Ён вядзе актыўную перапіску з кс. Стаповічам, які дае парады па далейшай дзейнасці.
Сваёй актыўнай працай “Хаўрус Сваякоў” стаў шырока вядомы. Аб гэтым сведчыць і такі факт, што ў канцы 1918 года на арганізацыю прыйшло запрашэнне прыняць удзел у рабоце Беларускай канферэнцыі,якая мелася адбыцца ў Вільні. Дэлегатам на яе быў выбраны на агульным сходзе Клімовіч. Але за імі працягвалі сачыць, паступалі ўладам даносы, і многія баяліся адкрыта афішыраваць свой удзел у «Хаўрусе».
Як сказаў Адам Бярнардавіч Дзевялтоўскі, чалавек мудры, начытаны, які цікавіўся і цікавіцца мінулым і сучаснасцю: “Цяжка было працаваць Стаповічу. Як толькі «Хаўрус» распачаў сваю дзейнасць на ніве беларушчыны і пачаліся казанні на беларускай мове ў касцёле, акрамя праследвання касцельнымі і афіцыйнымі ўладамі, літоўцы таксама запатрабавалі, каб святыя імшы адпраўляліся і на літоўскай мове. Літоўскія населеныя пункты складалі немалую частку Клюшчанскай парафіі: засценак Рудабесць, в. Світайлішкі, з. Дамінікова, в. Карклінцы, з. Кульбацішкі, з. Лугі, з. Петрашышкі, в. Заблацішкі.
Яны нікому не перашкаджалі, ні з кім не ваявалі, толькі хацелі славіць Бога на роднай, зразумелай нашым людзям мове, даказаць другім народам, што наша мова нічуць не горшая за іншую, адстаяць яе годнасць і права на існаванне.”
Хто яны, удзельнікі “Хаўрусу Сваякоў”? Якія па ўзросту, па сацыяльнаму становішчу, адукацыі і г.д.? Зразумела, што гэта былі сапраўдныя сыны і дочкі сваёй бацькаўшчыны, беларускага народа.
У многіх друкаваных крыніцах паведамляецца, што ў «Хаўрус» уваходзіла больш за сорак чалавек, а ў прадстаўленым спісе іх 36. Называецца згуртаваннем моладзі, але, як бачым, удзельнічалі ў ім і людзі больш сталага ўзросту. Самаму старэйшаму, Сільвестру Семашкевічу, у 1916 было 42 гады, гэтак жа сама і яго сваяку Адаму Семашкевічу. А самым малодшым, падобна быў Адольф Клімовіч – 16 гадоў. З дзяўчынак, напэўна, Валя Смаленская – 15-16 гадоў. Памылкова лічыць, што ўсе ўдзельнікі хору аўтаматычна сталі ўдзельнікамі “Хаўрусу Сваякоў”. Было там і многа такіх, хто ў хоры не спяваў. Тэрэса Віктараўна Сусвіла (маці якой спявала ў касцельным хоры і шмат чаго цікавага ёй паведала) расказвала, што трашчанская моладзь у хоры не ўдзельнічала. І я ёй веру: я крыху памятаю Францішка Субача з Трашчан (наш родзіч). Калі майго дзеда Яна і маю маму запрашалі спяваць на пахаваннях, то Субач не спяваў, дакладна ведаю (мы з імі падтрымлівалі сваяцкія сувязі).



Няма сярод удзельнікаў «Хаўрусу» і Шапура Веры, якая спявала ў касцельным хоры і захаплялася Сваяком, а родны брат яе, Валерый Саковіч з Папялішча – і спяваў, і ўдзельнічаў. Ёсць Валя Смаленская, але няма яе брата Віктара. Сястра Ракіцкага Караліна таксама спявала ў хоры, а сярод сяброў «Хаўрусу» яе няма. Здзівіла тое, што няма ў спісе Хадорскага, хаця Франц Хадорскі быў гарачым прыхільнікам беларускага адраджэння, быў знаёмы з многімі дзеячамі беларускай культуры, пісаў артыкулы пад псеўданімам Хвэстовы, і нават прымаў у сваёй хаце, калі ладзілі ў Клюшчанах пастаноўку “Паўлінкі”, Янку Купалу з Паўлінай Мядзёлка і іншымі гасцямі. Гэта сведчыць хутчэй за ўсё аб тым, што людзі баяліся адкрыта ўваходзіць у суполку. Думаю, што аб гэтым сведчаць і запісаныя толькі ініцыялы, як напрыклад: І.Валуевіч (гэта прозвішча мяне вельмі пацешыла – якраз жа гэтак падпісваю я свае допісы) з Трашчан. Пад гэтыя ініцыялы падыходзіць і Іосіф, і Іван, Ірына і г.д., якіх у в. Трашчаны можна налічыць чалавек пяць, падыходзячых па ўзросту
Не выключана, што некаторыя запісалі сябе пад псеўданімам. Вядома, што А. Клімовіч меў псеўданім Альфіч, Ракіцкі – Роміч (хаця ў “Хаўрусе” запісаны пад сваімі прозвішчамі). Спрэчным з’яўляецца псеўданім Лаўровы. У некаторых друкаваных крыніцах указана, што гэта псеўданім Віктара Смаленскага. Асабіста я прытрымліваюся версіі, што гэта псеўданім Францішка Лаўрыновіча з Гудалёў – далей зразумееце чаму. А Віктара Смаленскага ў гэтым спісе ўвогуле няма. Былі яшчэ Астра, Ольхіч, Яхіміч, але чые гэта псеўданімы, яшчэ належыць высветліць.
Хто схаваўся за скарочаным Гоз. Лаўрыновіч? Не прыйшло ў галаву ні адно імя – ні мужчынскага, ні жаночага полу – якое магло бы пачынацца на «Гоз». Зноў жа – Леонава? хто такі Янук Чэрвоны? Габрыновіч з в. Масцян – без ведання ініцыялаў устанавіць, каторая з двух сямей Габрыновічаў мела дачыненне да «Хаўрусу», пакуль што немагчыма. Застаецца паўтарыць за Ганнай Чакур, аўтаркай публікацыі ў “Астравецкай праўдзе”: “Эх! Знайсці б яшчэ й самі дакументы!”
Канешне, склад “Хаўрусу” мог мяняцца, але гэтыя даследаванні яшчэ чакаюць сваіх даследчыкаў. Маёй мэтай і задачай было адказаць на пытанне: хто яны, удзельнікі “Хаўрусу Сваякоў”.



Першы ў спісе – Адольф Клімовіч (1900 г.н.) – асоба вядомая. Інтэлігент еўрапейскай культуры, выпускнік Пражскага ўніверсітэта, адзін з лідэраў Беларускай хрысціянскай дэмакратыі, працаўнік Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры, таленавіты журналіст, рэдактар і выдавец. А яшчэ – нястомны барацьбіт, тэарэтык і практык нацыянальна-вызваленчага руху. Магчыма, на станаўленне яго актыўнай беларускасці аказаў уплыў удзел у “Хаўрусе”.
Нарадзіўся ён у в.Казаноўшчына ў сям’і каваля. Бацька, Юстын, памёр у 48 гадоў, пакінуў 5-гадовага сына, якога выхоўвала маці Петрунэля. У 16 гадоў ён стаў самым актыўным сябрам “Хаўрусу”.
Вяскоўцы ўспамінаюць яго як вельмі адукаванага чалавека, ганарацца ім. У маладым узросце, калі былі ўтвораны беларускія школкі, у адной з іх, у Казаноўшчызне, ён ужо працаваў настаўнікам.
Фігура Адольфа Клімовіча настолькі знакавая для нашай мясцовасці, што заслугоўвае асобнай размовы. 20 красавіка бягучага года таксама будзем адзначаць 110-гадовы юбілей з дня яго нараджэння.
Рамуальд Ракіцкі (1899 г.н.). Для мяне ўбачыць у спісе яго імя было вялікай радасцю. Літаральна перад юбілеем Сваяка, калі я рыхтавала невялікае выданне сваіх публікацый, маю ўвагу прыцягнула тое, што нідзе не называецца імя яго блізкага сябра і паплечніка Ракіцкага. Пералістала ўсе магчымыя крыніцы, усюды запісана толькі прозвішча - мастак Ракіцкі. Патэлефанавала Драўніцкаму – ён таксама не ведае. І вось – на талерачцы з блакітным беражком, акурат да юбілею, з далёкага небыцця з’явілася на свет Божы імя – Рамуальд. Раней, не ведаючы імя, нават было спрэчным пытанне адкуль ён родам – з Казаноўшчызны ці з Клюшчан. Дзякуючы спісу “Хаўрусу” ўсё стала на месца.
Дружным калектывам выступае магутны і слаўны род Семашкевічаў з в. Лакцяны. Я думаю, што гэта яны палажылі пачатак ідэі беларускага адраджэння на Клюшчаншчыне. У спісе чамусьці яны раскіданы ўразброд – можа, таксама дзеля канспірацыі?
Сільвестар Семашкевіч (1874 г.н.) – родны брат вядомага святара-паэта з в.Лакцяны Янкі Быліны.
Яго дзеці: дачка Красільда (Грасыльда) Семашкевіч (1900 г.н.) (калі добра прыгледзецца, то назву населенага пункта можна прачытаць у ксеракопіі арыгінала). Гэта пляменніца Янкі Быліны.
Сын Юзаф (Іосіф) Семашкевіч (1906 г.н.), пляменнік Я. Быліны.
Сястра Янкі Быліны і Сельвестра Францішка – (1888 г.).
Здзіўленне, хваляванне, радасць і гонар за свой род – такімі былі першыя пачуцці , якія агарнулі Тэрэсу Мар’янаўну Драган, сакратара камісіі па справах непаўналетніх Астравецкага райвыканкама, калі яна ўбачыла ў спісе “Хаўрусу Сваякоў” імя свайго дзеда Адама Семашкевіча
Адам Семашкевіч (1874-1950 – дата нараджэння можа быць крышачку недакладнай) з хутара Клевіе – так пісалася гэтая назва на пачатку мінулага стагоддзя. (у пратаколе пазначана, як Клаўсе). Гэты населены пункт ужо не існуе, нават назву яго памятаюць нямногія. Дачка Адама Семашкевіча – Рэгіна Клімашэўская – зараз жыве ў Ясені. Унучка, Тарэса Мар’янаўна Драган, працуе ў райвыканкаме, унук, Рышард Семашкевіч, жыве ў Белай Вадзе. Яны мне і расказалі пра свайго дзеда. Самае важнае ў яго біяграфіі тое, што ён паходзіць з Лакцян і з’яўляецца стрыечным братам паэта-святара Янкі Быліны.
У ранняй маладосці паехаў на заробкі ў Латвію, працаваў там на цагельні. Вярнуўшыся, купіў зямлю і возера Клевіе, пабудаваўся і назваў свой хутар Клевіе. Знаходзіцца ён паміж Белай Вадой і Баранямі. Як прадстаўнік роду Семашкевічаў, ён быў напоўнены патрыятычнымі ідэямі і не мог застацца раўнадушным да пачынанняў Сваяка. Ён таксама спяваў у хоры Клюшчанскага касцёла. Яго адданасць беларускай ідэі выяўляецца нават у тым, што завяшчаў быць пахаваным на Клюшчанскіх могілках, побач з касцёлам, там, дзе пахавана ўся радня Семашкевічаў. Тэрэса Мар’янаўна з аповедаў сваёй мамы памятае, што дзед быў чалавекам самабытным, правільным і нават суровым. Вось чаму апошнюю волю яго выканалі безумоўна. Пахаваны А.Семашкевіч у радзіннай магіле Семашкевічаў.
Гэта сведчыць аб моцнай повязі роду, адданасці беларускай ідэі: нават пасля смерці ён захацеў быць побач са сваім родзічам і ідэйным настаўнікам.
Натуральна, што сярод моладзі ў “Хаўрусе” завязваліся рамантычныя адносіны і нават складваліся шлюбы.
Францішак Лаўрыновіч (1894 г.н.) з в. Гудалі – таксама цікавая асоба. Як сказаў яго былы сусед Б.А. Дзевялтоўскі, Лаўрыновіч быў для таго часу чалавекам адукаваным, разумным і вельмі набожным. Удзельнічаў у пасяджэннях сейму ў Свянцянах, у Вялікім Посце чытаў Евангелле ў касцёле. У “Хаўрусе” ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай Грасыльдай Семашкевічанкай- пляменніцай Янкі Быліны. У шлюбе яны нажылі чацвёра дзяцей, але неўзабаве Грасыльда памерла. Яго дачка, Ядвіга, якая зараз жыве ў Вільні, расказвала, што Янка Быліна быў нярэдкім госцем у іх доме ў Гудалях.”Пакажы мне сваіх лісянятак”, – пытаўся ён у кожны свой прыезд і частаваў дзяцей цукеркамі. «Лісіца» – гэта была мянушка яго бацькі. Застаўшыся без жонкі, Францішак прадаў хату ў Гудалях і выехаў у Вільню.
У артыкуле “Хаўрус Сваякоў” прыводзіцца вытрымка з рапарта, дзе сказана: “За Камітэт арганізацыйны падпісаліся В. Смаленская, кс. Стэповіч, Ф. Лаўрыновіч і Р. Ракіцкі.”
Па словах Браніславы Масцяніца, сярод сяброў “Хаўрусу” была дзяўчына з сям’і Габрыновіч, якая там пазнаёмілася з адным з братоў Сваяка і выйшла за яго замуж. Такой дзяўчынай магла быць Петрунэля Габрыновіч (1903 г.н.). А вось за каго яна выйшла замуж – за Алеся ці Янку, устанавіць пакуль што не атрымалася. Па ўзросту – як бы за Янку, але ж ці ва ўзросце справа? Унучка Алеся Стэповіча Ніна Даніловіч з Гродна памятае толькі, што ў бабулі было незвычайнае і доўгае імя, магчыма і Петрунэлія. Але гэта толькі згадкі, пакуль што.
Многім у Астравецкім раёне вядома імя Чэслава Іванавіча Габрыновіча, дырэктара фірмы “Верас”. Напачатку 20 стагоддзя ў Масцянах былі две сям’і Габрыновічаў, якія, па словах іх нашчадкаў, знаходзіліся ў сваяцкіх адносінах. У любым выпадку, далейшыя ці бліжэйшыя, але сваякі Чэслава Іванавіча былі сябрамі «Хаўрусу Сваякоў». Мне думаецца, што гонар за сваю прыналежнасць да беларускай нацыі перадаўся ад продкаў і нашчадкам. Нездарма ж сваю фірму Чэслаў Іванавіч назваў не якімсьці мудрагелістым амерыканізмам, але нашым, родным, пяшчотным беларускім словам – “Верас”. Вось і працвітае яна з году ў год, як і кветка верас – сімвал нашых лясоў.
Ала Казелювна (1898 г.н.) з в. Лакцян – не Ала, але Гэлена Козел. Тут памылкі быць не можа, па-першае, таму, што ў метрычнай кнізе таго часу Алы у гэтай вёсцы зусім няма, а па-другое, як мне расказала Т. В. Сусвіла, яна была яркай асобай і яе запомнілі надоўга. Калі пачаў кс.Канстанцін фарміраваць касцельны хор і прапанаваў развучваць песні па-беларуску, яна адна з першых падтрымала яго і заявіла: “Мы не павінны выракацца роднай мовы”. Яна спявала ў хоры. Імя Ала ўзята, можа, і наўмысна, каб збіць са следу шпіёнаў, а магчыма, і памылка ў напісанні, дапушчаная следчым. У далейшым яна выйшла замуж у Світайлішкі (Літва, Клюшчанскай парафіі).
Таксама пад рознымі пунктамі ў спісе члены сям’і Стэповічаў:
Кс. Канстанты Стэповіч



Брат Янка Стэповіч (1898 г.н.) – малодшы брат Кастуся.
Алесь Стэповіч (1887 г.н.) – старэйшы брат працаваў аб’езчыкам. Жыў у Баранях. Яго ўнучка, Яніна Даніловіч, зараз жыве ў Гродна і трапятліва ставіцца да памяці сваіх продкаў, збірае кожную звестачку, кожнае паведамленне і ўсё, што датычыцца іх сям’і. Гэта яе ініцыятывай было выданне выбраных твораў Казіміра Сваяка.
Зюня Стэповіч – Зузана Стэповіч (1896 г.н.), малодшая сястра Казіміра Сваяка.
Юзаф Сліскі – у дакументах, якія мне былі прадстаўлены, я не знайшла ні такога населенага пункта, ні такога прозвішча. Але цётка Яня з Пабрадзе, калі пісала мне ў лісце пра нашы сваяцкія адносіны са Стэповічамі, упамінала, што малодшая з сясцёр Зузана выйшла замуж за Сліскага, не ўказваючы больш нічога, як бы маючы на ўвазе, што імя гэта вядомае ў тым ліку і мне. Аказалася, сапраўды: Юзаф Сліскі быў даволі заможным гаспадаром, што пацвярджае і І.П. Драўніцкі, і Б. Масцяніца. А пазначаны населены пункт – Гулі – напэўна, памылка, там і прачытаць цяжка. Сліскія мелі свой млын і жылі ў Юстынове каля Свіра.
Павел Юлюк (1889 г.н.). Юлюк – гэта мясцовае вымаўленне, па сучаснаму гэта прозвішча пішацца Ілюк. Яго ўнук Альфонс Віктаравіч Ілюк жыве ў Баранях і ганарыцца сваім продкам.



Станіслаў Рабовіч з Бараняў (1900 г.н.). Вырас у мнагадзетнай (8 дзяцей) сям’і. Выхоўвала дзяцей адна маці – Стэфанія, у дзявоцтве Пляўга. Фотаздымак баранскіх дзецюкоў знайшла ў сямейным архіве Яніна Ілюк, муж якой з’яўляецца нашчадкам Паўла Ілюка. На жаль, імён астатніх хлопцаў яна не ведае, магчыма, яны ўсе сябры-хаўруснікі.
Рамуальд Чарняўскі (1897 г.н), бацька Юліян Андрэевіч – удавец.
Вітольд Буйка (1879 г.н.) жыў у Баранях да 1968 г. Яго нашчадкі: Іван Буйка, жыве ў Баранях, яго дачка – настаўніца Падольскай СШ Ларыса Іванаўна Сасноўская, сапраўдны патрыёт сваёй бацькаўшчыны, лічыць, што ёй пашанцавала нарадзіцца ў вёсцы, якая падарыла Астравеччыне аднаго з лепшых сыноў – Казіміра Сваяка і дзе жывуць сапраўдныя “сваякі“.
Янка Якубовіч (на самай справе – Якубцэвіч) (1883 г.н.). Бацька – Антон, маці – Марцыяна. Вырас у мнагадзетнай (6 дзяцей ) сям’і.
Юзаф Буйка (1898 г.н.). Бацька – Адам, маці Марыяна.
Юлія Буйка (1899 г.н.). Бацька – Франц, маці – Марыяна.
Ян Лось (1889) з в. Пятрашышкі. Гэта родны брат дзеда Фелікса Станевіча і Генуэфы Семашкевіч, пра якіх некалі пісала “Астравецкая праўда”. У далейшым ён выехаў у Амерыку. Усе ў гэтай сям’i былі людзi таленавiтыя, творчыя. Як бачым, таленавітыя продкі перадалі свой талент нашчадкам. Па ўспамінах Генуэфы, у іх сям’і ўсе спявалі: дзядзька Юзэф быў скрыпачом i пiсаў вершы; цёця Лёня складала вершы i тэксты рэлiгiйных песень, якiя сама ўкладала на музыку; брат Фелiкс дасягнуў пэўных вышынь у радыётэхнiцы i музыцы, доўгi час працаваў у латышскiм фальклорным ансамблi «Орнамент». Сама Генуэфа Антонаўна, акрамя паэтычных, мае i музычныя здольнасцi, спявае ў парафiяльным хоры касцёла ў горадзе Лентварыс.
Але, галоўнае, што перадаў ім далёкі продак – гэта сваю любоў да родных мясцiн, да беларускай зямлі, да матчынай мовы. Большую частку жыцця пражыўшы ў Лiтве, Генуэфа Антонаўна не забыла матчыну мову, памятае род, кроўную повязь з роднай зямлёй – яна піша вершы на беларускай мове.
... Няма нічога і нікога:
ні таго саду маладога,
і гаспадар і гаспадыня
даўно на могілках спачылі.
Ніхто ўжо не чакае ў госці
тут, як чакалі ў маладосці.

Сумны малюнак, сумны від,
а мяне цягне, як магніт,
гэта зямля –
яна мяне заваражыла –
дзе б ні была,
заве з няўмольнай сілай.
Г. Семашкевіч “Успаміны”.

Рамуальд Трыбоцкі (1899 г.н) з в. Кісялі. Бацька – Мікалай, маці – Канстанцыя. У сям’і было шэсць дзяцей. Меў прыгожы голас і спяваў у касцельным хоры. Цікава, што яго родны брат лічыў сябе палякам і падкрэсліваў гэта пры кожным зручным выпадку.
Валерый Саковіч з Папялішча (1893 г.н.). Гэта брат Веранікі Шапура, якая захавала для нас фотаздымак Клюшчанскага хору, дзе яны разам спявалі. Памёр у маладым веку ад апендыцыту – не паспелі своечасова давезці да доктара.
З Трашчанскай моладдзю дапамагла разабрацца Рэгіна Францаўна Субач.



Андрэй Пілімон (1994 г.н.) з в.Трашчаны. Быў кавалём і жыў даволі заможна. Усё жыццё пражыў у Трашчанах. Выхоўваў сем дзяцей. Захавалася яшчэ хата, у якой зараз жыве сям’я Ствол. Яго нашчадкі – 4 дачкі, тры з іх жывуць у Вільні, адна ў Калінінградзе. Унук – Напалеон Альфонсавіч Пілімон, жыве ў Клюшчанах і ганарыцца сваім дзедам. Ён і збярог для нас фотаздымак.
Францішэк Субач (1900 г.н.) з в. Трашчаны, сваяк майго дзеда Яна Субача. Усё жыццё пражыў у Трашчанах, дзе і па сённяшні дзень жыве яго дачка.
Юстын Валуевіч з в. Трашчаны. Яго дачка Гэлена Ствол жыве і зараз у Трашчанах.
Эмілія Міхновіч. Яе дачка, па словах Рэгіны Францаўны, жыве зараз у в.Пятрашышкі.
Валя Смаленская з в. Клюшчаны таксама фігура вядомая. Малодшая сястра Віктара Смаленскага (пра яго расказвала Ніна Рыбік ў нарысе “Сад жыцця Віктара Смаленскага” «Астравецкая праўда», 2009, 19 жніўня). Дакладна год яе нараджэння пакуль што невядомы: прыкладна 1902. У 1922 годзе яна ўжо была замужам за начальнікам Клюшчанскай пошты Мечыславам Карпінскім і нарадзіла першую дачку Аліну. Акрамя таго, што спявала ў хоры і была актыўнай удзельніцай “Хаўрусу”, яна настаўнічала ў адной з беларускіх школак у в.Барані, а затым у Буйках. Пазней выйшла замуж, нарадзіла трох дачок і выехала з сям’ёй у Польшчу.
Ян Клімовіч з в. Клюшчаны – апошні з удзельнікаў “Хаўрусу”. Апошні, таму што, як паведаміла мне Т. В. Сусвіла, ён зусім нядаўна пакінуў гэты свет. Ён быў самым старэйшым сярод удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны ў Спондаўскім сельсавеце. Апошнія гады жыў на Літве ў сына. Гэты чалавек быў моцны і духоўна, і фізічна. Прайшоўшы дарогамі вайны, вярнуўся дадому і пражыў доўгае жыццё.
Якімі б ні былі па свайму сацыяльнаму статусу, матэрыяльнаму становішчу і ўзросту гэтыя хлопцы і дзяўчаты, мужчыны і жанчыны , іх аб’ядноўвала адно – бязмежная любоў да сваёй Бацькаўшчыны, да свайго народа, павага і давер да свайго ідэйнага, духоўнага настаўніка і павадыра – Казіміра Сваяка.“Хаўрусу сваякоў” у Клюшчанах”



Гадкі са тры дзяржаўся ты ўдала,
Старонцы роднай
усё стараючысь служыць,
Як мог і як умеў: не быстра, ані вяла -
Змагаўся русняка з прасоння разбудзіць

Так думцы вось тваей хай багаславіць Бог,
Каб буйна ўзрасла
для Бацькаўшчыны роднай,
А помні, брат Сваяк, наперад без трывог
Ідзі ўсё дальш і дальш па пуціне свабоднай.

А еслі ж пуціна калючкамі наб’ецца, –
Не бойся толькі ты, абы ісці ледзь мог,
Бо пэўна нас калісь не мала сабярэцца –
Сапхнём тады карчы з усіх сваіх дарог.

К. Сваяк (24 верасня 1919 года.)

Матэрыял падрыхтавала Іаланта ВАЛУЕВІЧ.


P.S. Удзячна людзям, якія захавалі ў памяці добрыя ўспаміны і дапамаглі ў даследчых пошуках: Браніславе Масцяніца, Эдуарду Балюцкісу, Тэрэсе Віктараўне Сусвіла, Зофіі Бернардаўне Шапель, Яніне Вітольдаўне Ілюк, Бярнарду Адамавічу Дзевялтоўскаму.
Оставить комментарий
Текст сообщения*
Защита от автоматических сообщений