Тата можа быць кім заўгодна – але бацькам павінен быць!

15:45 / 01.12.2011
7582

Неяк у рэдакцыю завітаў вядомы ў раёне трэнер па боксу Аляксей Зянонавіч Маргуж і папрасіў узняць на старонках газеты вельмі актуальную, па яго меркаванні, тэму: роля бацькоў у выхаванні дзяцей і сямейным жыцці ўвогуле. Пагадзіўшыся з Аляксеем Зянонавічам у тым, што праблема гэтая і сапраўды набывае ўсё большую актуальнасць, мы доўга раздумвалі, як завастрыць на ёй увагу, каб паказаць розныя кропкі гледжання і меркаванні розных людзей. І вырашылі, што найбольш падыходзячай формай для гэтага можа стаць традыцыйны рэдакцыйны “круглы стол”. Для размовы за ім вырашана было запрасіць людзей, якія маюць пэўны вопыт не толькі ў прафесійнай і грамадскай дзейнасці, але і ў сямейным жыцці.
Такім чынам, акрамя ініцыятара размовы Аляксея Маргужа, які з’яўляецца не толькі таленавітым трэнерам, які выхаваў шмат вядомых спартсменаў, але і бацькам дваіх сыноў, удзел у размове за “круглым сталом” прыняў намеснік старшыні райвыканкама Віктар Збігневіч Свіла, бацька трох дачок; настаяцель праваслаўнай царквы Прарока Іліі ў пасёлку Альхоўка айцец Вячаслаў Шасцітка, бацька чатырох дзяцей; педагог са шматгадовым стажам, у недалёкім мінулым – дырэктар Міхалішкаўскай сярэдняй школы, а зараз – спецыяліст дырэкцыі будаўніцтва АЭС Эдуард Свірыд, бацька дваіх сыноў-студэнтаў; Хрысціна Браніславаўна Гіруць, намеснік дырэктара гімназіі №1, якой давялося адной, без мужа, выхоўваць дваіх сыноў; Інэса Чаславаўна Карпіцкая, бухгалтар, якая разам з мужам выхоўвае пяцёра дзяцей, трое з якіх – прыёмныя. Вядучай “круглага стала”, зноў жа па традыцыі, стала галоўны рэдактар “Астравецкай праўды” Ніна Аляксееўна Рыбік, таксама маці дарослых сына і дачкі.


Ніна РЫБІК:
— Выхаванне – працэс шматгранны, у ім удзельнічае шмат людзей і фактараў: і сям’я, і школа, і родныя-блізкія-сябры, і тая самая “вуліца”, уплыў якой многім так хацелася б абмежаваць. І ўсё ж прыярытэт тут, бясспрэчна, належыць менавіта сям’і. Але наколькі важная роля бацькі ў сямейным выхаванні? І ў чым павінен праяўляцца ўдзел бацькі ў выхаванні: у тым, каб забяспечыць сям’ю ўсімі матэрыяльнымі дабротамі, ці каб навучыць сына забіць цвік і адрамантаваць прас, у тым, каб падказаць дзецям правільнае рашэнне ў цяжкай для іх сітуацыі, даць мудрую параду?



Айцец ВЯЧАСЛАЎ:
— Праблема нашмат больш глыбокая – тысячы дзяцей сёння ўвогуле выхоўваюцца ў няпоўных семя’х, а гэта значыць, што ў пераважнай большасці – з маці, але без бацькі.
Але нават калі ў дзяцей ёсць і тата, і мама, то і ў такім выпадку мы мусім канстатаваць, што інстытут сям’і сёння перажывае глыбокі крызіс. Тая традыцыйная патрыярхальная сям’я, дзе бацька – бясспрэчны галава, а маці – захавальніца сямейнага ачага, адыходзіць у мінулае. А разам з ёй знікае, нівеліруецца і роля бацькі. Раней жа за ім у сям’і было і першае слова, і апошняе, яму без пярэчанняў падпарадкоўваліся ўсе. Цяпер пра гэтае сваё права галавы сям’і мужчына часта ўпамінае толькі тады, калі хоча накрычаць на жонку ці дзяцей – часта без важкай на тое прычыны, ці некага пакараць: маўляў, я тут галоўны – я і буду ўказваць, як каму сябе паводзіць, што гаварыць і што рабіць. Забываючыся пры гэтым, што ў той патрыярхальнай сям’і першынства за бацькам было найперш у адказнасці – я б сказаў: у Адказнасці з вялікай літары. Ад бацькі залежала ўсё: будзе ён працаваць, старацца – будзе ў сям’і дабрабыт і поспех. Вы ўспомніце: раней, калі нараджалася дзіця, бабка-павітуха найперш аддавала яго бацьку – і ўжо ён потым выносіў яго і паказваў родным і блізкім: вось, маўляў. у нас нарадзіўся сын ці дачка. І выхаванне ў сям’і залежала найперш ад бацькі, асабліва хлопчыкаў: з маленства ён прывучаў іх да свайго рамяства, да сваёй справы і апекаваўся дзецьмі да той пары, пакуль яны самі не стваралі сем’і і не станавіліся бацькамі. А ў сённяшніх хлопчыкаў, юнакоў, а затым і мужчын гэтае пачуццё адказнасці за ўсё, што адбываецца ў сям’і – за тое, ці накормлены і адзеты-абуты дзеці, як яны выхоўваюцца, што ў іх жыцці адбываецца – адсутнічае. І пра ролю галавы сям’і, як я ўжо казаў, яны ўспамінаюць толькі тады, калі трэба на некага накрычаць.
Ніна РЫБІК:
— Як вы лічыце, з-за чаго гэта адбываецца? Мужчыны самі з радасцю скідваюць з сябе гэты цяжар адказнасці ці жанчыны становяцца настолькі самастойнымі, што лічаць: “А мы і самі з усім справімся!” і, так бы мовіць, “узурпіруюць” сямейную ўладу?



Аляксей МАРГУЖ:
— Вельмі правільныя, мудрыя словы сказаў айцец Вячаслаў!
А наконт таго, хто тут вінаваты, то ў кожным выпадку бывае па-рознаму. Я — ды, думаю, кожны з вас — ведае так званых бацькоў, якія прынялі ўдзел у зачацці дзіцяці – і на гэтым іх роля ў яго жыцці скончылася. І калі жанчына ў такой сітуацыі бярэ на сябе ўсе абавязкі па выхаванню дзіцяці, то, як кажуць, слава Богу. А бывае, што і жанчына падаўляе мужчыну ў сям’і…
Але ў любым выпадку — думаю, што вы са мной пагодзіцеся – выхаванне дзяцей, як дзяўчынак, так і хлопчыкаў, асабліва з такіх вось няпоўных сямей становіцца ўсё больш жаночым. Дома – мама і бабуля, у дзіцячым садку – выхавальніца, у школах зараз таксама працуюць пераважна жанчыны.А калі хлапчук становіцца падлеткам, у яго ўзнікае натуральнае жаданне самасцвярджэння. А, як гаварыла Шапакляк у папулярным мультфільме, добрымі справамі праславіцца нельга – так, ва ўсякім выпадку, лічаць некаторыя падлеткі. І пачынаюць “праслаўляцца”, як разумеюць: недзе пакурыў, выпіў піва, улез у бойку… І калі няма побач бацькі ці іншага старэйшага мужчыны, які дапаможа разабрацца, што такое добра і што такое дрэнна, то ўсё можа закончыцца вельмі сумна…
Бацька, па майму разуменню, павінен несці ў сям’ю перш за ўсё стваральны пачатак, дабро. Навучыць сына забіць цвік – гэта, вядома, важна, але не асноўнае. Галоўнае – дапамагчы яму вызначыцца ў гэтым жыцці. У мяне, напрыклад, бацькі не стала ў 1990-ым, мне было ўжо 24 гады – але мне і сёння яго не хапае. Да многіх рэчаў давялося даходзіць сваім розумам. Часам думаю: быў бы побач бацька – ён бы параіў, падказаў…
Але часта і ў поўных сем’ях бацькі не прымаюць удзел у выхаванні дзяцей. Я ўжо 23 гады займаю з рабятамі боксам – і за гэты час было можа якіх пяць бацькоў, якія сапраўды цікавіліся справамі сыноў і з якімі я актыўна супрацоўнічаў. А так нават на бацькоўскія сходы з’яўляюцца, як правіла, мамы ды бабулі, калі-нікалі – дзядулі, і толькі два-тры таты…




Эдуард СВІРЫД:
— Дык гэта спартыўная секцыя! А я дванаццаць гадоў працаваў дырэктарам школы – і некаторых бацькоў бачыў толькі на выпускным вечары, калі ўжо сталы накрывалі. А так – ні на адным бацькоўскім сходзе, ні на адным школьным мерапрыемстве. Нават на тыя, што прысвячаліся Дню абаронцаў Айчыны, каб “зацягнуць” татаў, класным кіраўнікам даводзілася прыкладваць неймаверныя намаганні.
Хрысціна ГІРУЦЬ:
— Напэўна, гэта адбываецца таму, што таты не адчуваюць за сваіх дзяцей той самай Адказнасці з вялікай літры, пра якую гаварыў айцец Вячаслаў.
Віктар СВІЛА:









— Не хачу абагульняць, але значная частка сённяшняга грамадства хоча жыць прасцей і лягчэй, чым жылі іх продкі і нават бацькі – тым больш, што дасягненні цывілізацыі гэта дазваляюць. Людзі хочуць больш адпачываць, забаўляцца, больш часу прысвячаць сабе. А сям’я – гэта заўсёды праца і адказнасць. Трэба раней устаць, нешта зрабіць, шмат клопатаў, непазбежна ўзнікаюць нейкія праблемы. Гэта цяжка. І тыя традыцыі патрыярхальнай сям’і, пра якія гаварыў айцец Вячаслаў, калі бацька – галава сям’і, а маці – захавальніца хатняга ачага — непазбежна знікаюць. Значная частка жанчын і ў нашым раёне, і ў краіне ў цэлым сёння можа сказаць пра сябе: “Я і конь, я і бык, я і баба, і мужык”. А мужчыны, нават калі яны фізічна прысутнічаюць у сям’і, часта гавораць: “Нам трэба зарабляць грошы, каб утрымліваць гэтую самую сям’ю, нам няма калі хадзіць на бацькоўскія сходы ды на спартыўныя секцыі”. У гэтым, вядома, ёсць частка праўды – але толькі частка. Таму што ўсе матэрыяльныя даброты, якія нібыта зарабляюцца для сям’і, маюць сэнс толькі тады, калі гэтая сям’я існуе на самой справе. А калі ад яе застаецца толькі назва, то навошта тады і той дабрабыт?




Хрысціна ГІРУЦЬ:
— А можа, мужчыны толькі прыкрываюцца гэтай неабходнасцю зарабляння грошай і самаўхіляюцца ад выхавання дзяцей? А жанчыны, якія па сваёй прыродзе больш адказныя, калі хочаце – ініцыятыўныя, бяруць усё на сябе. Таты спачатку, можа, і спрабуюць пратэставаць, а потым высвятляюць, што гэта вельмі зручна – прынесці ў хату грошы і больш ні за што не адказваць.
А дзеці растуць — і з імі трэба праводзіць час, які, вядома ж, можна было б прысвяціць сабе, свайму адпачынку ці забавам. А замест гэтага трэба размаўляць з дзецьмі, каб ведаць, што іх хвалюе, пра што яны думаюць. Быць з імі разам, каб ведаць, як яны сябе паводзяць у той ці іншай сітуацыі, і калі што не так, падказаць, параіць ці зрабіць заўвагу. Гэта, вядома ж, цяжка. Куды прасцей і зручней сказаць: я зарабляю грошы, а астатняе – твая справа.




Інэса КАРПІЦКАЯ:
— Але ж грошы зарабляюць і жанчыны! І часта нават больш, чым мужчыны – хоць я ніколі не лічыла галоўным пытаннем у сям’і, хто колькі зарабляе. І плюс на жанчыне дом, дзеці, агарод, гаспадарка…
Я хачу сказаць, што на проста размовы з дзецьмі ў нас часу не хапае. Ну ўявіце: у мяне работа, падпрацоўкі, дача, агарод, двухпавярховы дом, пяцёра дзяцей. Пры тым я заўсёды лічыла, што дзеці павінны есці экалагічна чыстыя прадукты, пагэтаму мы трымаем падсобную гаспадарку – казу, трусоў, курэй. Так што паспаць даўжэй нават у выхадны не атрымліваецца. Трэба і клеткі пачысціць, і ў цяпліцы нешта зрабіць, і градкі апалоць, у доме і каля дома прыбраць, абед на ўсё сям’ю згатаваць, летам праз дзень мы нарыхтоўкі ставім да гадзіны ночы – клопатаў безліч. Ранкам муж бярэ хлопчыкаў – яны ў нас малодшыя — і ідзе нечым займацца на вуліцу ці агарод. Мы з дзяўчынкамі займаемся, каму што больш даспадобы: Эрыка больш любіць прыбірацца ў доме, Дана са мной ставіць закаткі. Чыста на размовы часу практычна не застаецца. Але мне гаварыў мой духаўнік, што самае галоўнае — не тое, што мы гаворым, а тое, які прыклад і якую мадэль паводзін паказваем дзецям. У нас трое прыёмных дзяцей, і гэта не так проста, як некаму здаецца, як здавалася і нам, калі мы бралі іх з прытулку. Тады ўяўлялася: мы іх выхаваем дастойнымі людзьмі, яны вырастуць і будуць нам удзячны… У жыцці ўсё нашмат больш складана, асабліва з адным з маіх дзяцей. Ёсць і праблемы, і сорам, і ганьба. І грамадства не заўсёды нас разумее і падтрымлівае. Некаторыя кажуць: аддавайце назад, калі не спраўляецеся з выхаваннем! А як аддаць, калі яна хапае за рукі, цалуе і просіць: “Мамачка, не аддавай мяне, я больш так не буду”? Урэшце, гэта ж не рэч нейкая, не сапсаваная лялька…
Я, вядома, не ведаю, як складзецца жыццё ў маіх дзяцей. Але спадзяюся, што дзе б яны ні былі і кім бы ні сталі, такая вось мадэль паводзін у сям’і, калі ёсць мама і тата, калі справы не дзеляцца на жаночыя і мужчынскія, а ўсё робіцца разам, і потым усе разам адпачываюць, калі ўсе глядзяць кіно ў хатнім кінатэатры, а затым разам абмяркоўваюць фільм, — застанецца ў іх памяці, у іх падсвядомасці, і яны менавіта па такому прыкладу захочуць будаваць адносіны ў сваёй сям’і.
У мяне цяпер цудоўны муж, хоць я замужам у другі раз, ад першага шлюбу ў мяне дачка Даніэла. І калі я вырашала, выходзіць мне замуж у другі раз ці не, я выбірала не мужчыну для сябе, не здабытчыка для сямейнага бюджэту, а бацьку для сваёй дачкі. Мне хацелася, каб яна не адчувала сябе ў нечым ушчэмленай, каб у яе быў тата, як ва ўсіх – і нават лепшы! Я некалі прачытала словы, якія запомніла на ўсё жыццё – на жаль, не памятаю, каму яны належаць: “Самае вялікае, што можа мужчына даць сваім дзецям, — гэта любіць іх маці”. І мне здаецца, што гэта сапраўды так. Калі мужчына любіць жанчыну – ён будзе любіць і яе дзяцей, і яе працу, і ўсё, што з ёй звязана.
Віктар СВІЛА:
— Я часткова згодны з тым, што было сказана – але толькі часткова. Бо маю свой уласны вопыт.
Я таксама жанаты ў другі раз. І ад першага шлюбу ў мяне ёсць дачка Вікторыя. Калі мы разышліся з яе маці, Віка была школьніцай. Яны з маці з’ехалі ў іншы раён і іншую вобласць. Але я падтрымліваў адносіны з дачкой заўсёды, з моманту разводу і да цяперашняга часу. Быў упэўнены, што, як бацька, павінен прысутнічаць у яе жыцці – і не толькі ў выглядзе аліментаў ці іншай матэрыяльнай падтрымкі – гэта само сабой зразумела. Мы ўвесь час перапісваліся з Вікторыяй, абменьваліся ў пісьмах думкамі, меркаваннямі – адначасова яна вучылася іх фармуляваць, выказваць. Яна прыязджала да мяне на канікулы – і я ўдзячны сваёй цяперашняй жонцы Ірыне, што Віка падчас гэтых візітаў не адчувала нейкага дыскамфорту, ёй было лёгка і проста ў маёй новай сям’і. У яе склаліся цудоўныя адносіны з маімі дочкамі ад другога шлюбу, і сёння, калі старэйшая з іх, Насця, паступіла ва ўніверсітэт, Віка часта праведвае яе ў інтэрнаце, цікавіцца справамі, дапамагае, калі ёсць такая неабходнасць. Зараз Вікторыя ўжо дарослая, нядаўна выйшла замуж. Цяпер яны ўжо прыязджаюць да мяне разам з мужам.
Напэўна, гэта не вельмі добра, калі бацькі хваляць сваіх дзяцей, але я не хаваю, што ганаруся ёй: Віка вырасла вельмі цэльнай, самастойнай натурай. Можа, ёй і не хапала ў дзяцінстве маёй прысутнасці, але я ўсё ж лічу, што прыняў удзел у яе выхаванні і паспрыяў фарміраванню яе як асобы.
Увогуле ж мне здаецца, што мужчына настолькі бацька для сваіх дзяцей, наколькі ён сам сфарміраваны як асоба, наколькі гатовы браць на сябе адказнасць за іншых. І тое, што гаварыў Аляксей пра жаночае выхаванне – гэта, канешне, праўда, але не з’яўляецца вызначаючым фактарам. Я таксама вырас у жаночым асяроддзі, хоць бацька мой, дзякуй богу, жывы-здаровы і сёння. Але школьнікам мяне на лета заўсёды адпраўлялі да бабулі на хутар Вайдацішкі, і там было жаночае царства: бабуля, цётачкі, чатыры стрыечныя сястры, з якімі бавіў увесь свой час. Дзядзька быў заняты на працы і я мала яго бачыў. І адмоўных прыкладаў у тым вясковым выхаванні хапала. Што ў вёсцы самае страшнае – і ў тыя часы, і асабліва цяпер? Алкаголь. Але я выхоўваўся, што называецца, метадам “ад супрацьлеглага”: гэта было настолькі агідна, непрыстойна, абуральна. А потым яшчэ ў школе мяне мой класны кіраўнік “закадзіравала” на ўсё жыццё: напрарочыла, што я паступлю ў інстытут і на першым курсе сап’юся – цяжка сказаць, чаму ў яе ўзнікла такое перакананне. Але я тады моцна раззлаваўся і сказаў сам сабе: “Ну вось ужо гэтага не дачакаецеся!”
Так што не варта глядзець на ролю бацькі ў сям’і прамалінейна: вось трэба, каб ён быў, каб паводзіў сябе правільна – і тады з дзецьмі ўсё будзе добра. Жыццё – рэч нашмат больш складаная, і самых розных прыкладаў – як у падтрымку, так і ў абвяржэнне гэтай тэзы — падсоўвае мноства. Проста чалавек у працэсе свайго фарміравання як асобы прымервае на сябе і іншыя мадэлі паводзін, чым тыя, што бачыць у сям’і – і ўрэшце выбірае тое, што яму найбольш блізка. Як бы ты паступіў у гэтай сітуацыі? Што адчуваюць тыя, хто побач? Што скажуць пра цябе іншыя?
Цяпер, дарэчы, апошняе для дзяцей і падлеткаў не так важна, як некалі для нас у іх узросце. Мы ж у сваім дзяцінстве баяліся сказаць нейкае брыдкае слова, каб, крый божа, не пачулі дарослыя – бо вушы накруціў бы кожны, ды яшчэ і бацькам расказаў. А зараз, здараецца, на камісіі па справах непаўналетніх разглядаем падлетка, які быў нецвярозы, хуліганіў, курыў – а маці яго абараняе: а што тут такога? Я яму дазваляю. Хай лепш дома вып’е і пакурыць, чым пойдзе за вугал…
Ніна РЫБІК:
— Сёння ўжо неаднойчы ўсплывала тэма пераважаючага жаночага выхавання. А чым яно так небяспечна? Можа, усё не так і страшна…
Эдуард СВІРЫД:

— Баюся, што зноў сяду на свайго «любімага канька», але вы паглядзіце – нават чыста знешне: на каго падобныя сучасныя хлопчыкі, падлеткі, юнакі? Здалёк і не пазнаеш, дзяўчына гэта ідзе ці будучы мужчына…
Асабіста я сваю ролю ў выхаванні сыноў бачу ў тым, каб яны выраслі нармальнымі мужыкамі: умелі і той самы цвік у сцяну забіць, і да жанчыны адносіліся з павагай. І маглі, калі спатрэбіцца, абараніць тую ж самую жанчыну.
А сёння клапатлівая мама і з лыжачкі сыночка пакорміць, і ручкі яму памые, і ад мікробаў абароніць, і ад дрэнных сяброў. А потым хлопец ідзе ў армію – і на пешай зарадцы падхоплівае запаленне лёгкіх. І зноў мамы лямантуюць: ах, замарылі беднае дзіцятка! Чамусьці нас не марылі ў свой час, хоць і бегалі ў лістападзе па пояс голыя...
Вось тое, што нашы юнакі вырастаюць жанчынападобнымі, і з’яўляецца, як я лічу, асноўным недахопам жаночага выхавання, якое сёння прэваліруе і ў сям’і, і ва ўстановах адукацыі.
Хрысціна ГІРУЦЬ:
— Ведаеце, я адна выхоўвала сыноў у самым, напэўна, важным для дзяцей узросце: калі засталася адна, старэйшаму сыну не было яшчэ і чатырнаццаці, малодшаму толькі споўнілася адзінаццаць. І я не магу сказаць, што яны ў мяне выраслі жанчынападобнымі. Старэйшы – ваенны, малодшы выбраў іншую дарогу, але таксама самастойны хлопец.
Напачатку я сказала старэйшаму: “Цяпер, Саша, ты будзеш за старэйшага, ты – мужчына.” А потым пабачыла, што такая адказнасць пакуль яму не па пляччы: бачу, хутка і мной камандаваць пачне. І не ведаю, правільна зрабіла ці не, але расставіла ўсё па сваіх месцах, сказала яму: “Калі ты будзеш зарабляць грошы і карміць мяне, тады я буду поўнасцю табе падпарадкоўвацца. А пакуль што я – галава сям’і, і маё слова будзе апошнім”.
Я не сюсюкала з імі, дысцыпліна ў нас была строгая. Калі, скажам, я вырашыла, што буду сёння сеяць моркву, то да майго прыходу градка – я паказвала зранку, дзе і якая – павінна быць поўнасцю падрыхтавана, каб я магла прыйсці з работы і толькі пасеяць. Канешне, было ўсялякага – але калі мае распараджэнні не выконваліся, то абавязкова ішло пакаранне: я забараняла ім глядзець любімую перадачу па тэлевізары ці не пускала на заняткі па лёгкай атлетыцы…
Аляксей МАРГУЖ:
— Ну вось, ніколі не мог зразумець логікі мам, якія ў якасці пакарання забараняюць дзецям наведваць спартыўныя секцыі! Не, калі для дзіцяці гэта проста так, то хай сабе. Але калі яму там падабаецца, калі яны разам з трэнерам мэтанакіравана працуюць на вынік, ён, скажам чатыры разы прыйшоў на трэніроўку – а на пяты мама не пусціла – ну што гэта такое?! Гэта ўсё роўна, што ў якасці пакарання зачыніць перад ім халадзільнік!
Хрысціна ГІРУЦЬ:
— Ну, вы не мяшайце ўсё ў адну кучу, халадзільнік – гэта фізіялагічная патрэба. А пакаранне за праступак, лічу, абавязкова павінна быць. Як і заахвочванне, калі нешта зроблена добра. І калі я абяцала сваім хлопцам, што, калі вы зробіце вось тое і гэта, то я дазволю вам паехаць у нядзелю на футбол – то я потым пазычала грошы і адпускала іх, бо ведала: сваё слова абавязкова трэба трымаць. А не так, як часта можна пачуць ад бацькоў кожную хвіліну: “Вось ты ў мяне атрымаеш!”, па справе і без справы – а дзіця так і не “атрымлівае”. Ну канешне, яно не будзе слухацца! І калі ўрэшце ўсё ж “атрымае”, то не зразумее – за што? Чаму хвіліну раней за тое ж самае ці нават горшае нічога не было, а зараз – вось яно, пакаранне?!
Ніна РЫБІК:
— А вы адчувалі, што ў працэсе выхавання сыноў вам не хапае мужчынскай рукі, бацькоўскага пачатку? Ці з усімі праблемамі ўдавалася спраўляцца самастойна?

Хрысціна ГІРУЦЬ:
— Мне б не магло гэта ўдацца ўжо па той простай прычыне, што, раз Гасподзь стварыў мужчыну і жанчыну, то для дасягнення гармоніі, у тым ліку і ў выхаванні, патрэбны абодва гэтыя пачаткі — і мама, і тата. Я ж у сваёй канкрэтнай сітуацыі спраўлялася, як магла, як умела.
Айцец ВЯЧАСЛАЎ:
— Прабачце, Ніна Аляксееўна, але вы некарэктна ставіце пытанне! Ну канешне, поўная, гарманічная сям’я, дзе ёсць тата і мама, дзе аўтаматычна прысутнічае мадэль нармальных сямейных адносінаў, мае большы прыярытэт перад няпоўнай. Але ж бываюць розныя абставіны, і не ўсё тут залежыць ад самога чалавека – здараецца, што муж ці жонка памерлі, загінулі – яны, можа, і рады былі б выхоўваць сваіх дзяцей дастойнымі людзьмі, ды Гасподзь распарадзіўся інакш. Але гэта зусім не азначае, што на няпоўных сем’ях трэба ставіць крыж. У жыцці мы ведаем шмат прыкладаў, калі ў такіх сем’ях вырастаюць нармальныя, дастойныя людзі – і наадварот. Проста ў няпоўнай сям’і трэба нашмат больш працаваць, каб даць дзецям тое, што ў поўнай яны атрымліваюць калі не аўтаматычна, то шмат прасцей.
Інэса КАРПІЦКАЯ:
— Трэба яшчэ паглядзець, што гэта за поўная сям’я! Ёсць сярод іх і такія, дзе ў дзяцей ёсць і мама, і тата, а здаецца, што было б лепш, каб бацькі не было. Бо калі ён увесь час п’яны, калі дома безупынныя скандалы, то, напэўна, лепш, каб дзіця гэтага не бачыла. Калі малое прыходзіць са школы – і яго дома сустракае ўсмешка шчаслівай маці – хай сабе яна і адна яго выхоўвае, то, напэўна, гэта лепш, чым дзіця ідзе дахаты і баіцца, што дома зноў будзе скандаліць п’яны бацька, зневажаць яго і маці, выганяць іх з дому. Я, шчыра кажучы, не разумею жанчын, якія ўсё гэта церпяць – бясконцыя п’янкі, здзекі, нават пабоі – нібыта дзеля дзіцяці. І пры гэтым выхоўваюць маральнага калеку…
Дарэчы сказаць, мужчынскае выхаванне – гэта ж не заўсёды бацька. Я не гавару, што жанчына, развёўшыся з мужам-алкаголікам, адразу павінна шукаць сабе новага мужа ці палюбоўніка – але, магчыма, побач ёсць іншы мужчына, які можа паказаць яе сыну дастойны прыклад мужчынскіх паводзін: дзядуля, дзядзька, той жа спартыўны трэнер ці настаўнік – хоць мы і гаварылі, што мужчын у школе зараз мала.
Аляксей МАРГУЖ:
— Да мяне ў секцыю таксама хадзіла і ходзіць нямала дзяцей з няпоўных сем’яў. Аднаго з іх, думаю, вы ўсе ведаеце, хоць бы па прозвішчу – гэта вядомы ў нашым раёне баксёр, пераможца многіх турніраў Сяргей Лобан. Калі я аднойчы ўбачыў яго на вуліцы, ён быў як нахохлены, змёрзшы верабейка… Па ўсіх правілах яго яшчэ нельга было браць у секцыю. Але і пакінуць на вуліцы гэтага хлапчука было немагчыма. Бацькі ў яго не было, маці займалася сваім асабістым жыццём, здараліся перыяды, што ён жыў адзін у двухпакаёвай кватэры… Зараз Сяргей Лобан — член нацыянальнай зборнай Беларусі па боксу. Але і сёння ён да мяне прыязджае, тэлефануе, просіць парады па розных пытаннях, і не толькі спартыўных. Я па меры магчымасці прымаю ўдзел у яго жыцці, чым магу – дапамагаю.
Канешне, я згодзен з Інэсай: мужчына, хай сабе і не бацька, побач павінен быць. Хоць бы для таго, каб паказаць, расказаць, як трэба паводзіць сябе мужчыну ў адносінах з жанчынай, дзяўчынай, маці…
Ніна РЫБІК:
— Сапраўды, ёсць сем’і, дзе бацька прысутнічае чыста намінальна, таму што ён увесь час п’яны. Выхаваннем дзяцей у такіх выпадках усё роўна займаецца адна маці, а ўдзел у ім бацькі калі і ёсць, то ён хутчэй адмоўны. І многія жанчыны стаяць перад дылемай: развесціся з такім мужам і выхоўваць дзіця самой, ведаючы, што пры гэтым яна непазбежна яму нечага не дадасць, ці трываць у надзеі, што некалі ж ён праспіцца — і тады, магчыма, сходзіць з сынам на рыбалку ці пагуляе з ім па гораду?

Айцец ВЯЧАСЛАЎ:
— Канешне, царква адносіцца да любой сям’і як да непадзельнага адзінства. Але, з іншага боку, царква дазваляе жанчыне падаць прашэнне аб разводзе – і адной з прычын гэтага можа стаць алкагалізм мужа і яго пасягальніцтва на жыццё і здароўе жонкі і дзяцей – і тады гэты развод будзе атрыманы.
Але і тут нельга ўсіх падграбаць пад адзін грабянец. Калі ў мужчыны бываюць нейкія зрывы, то яго, напэўна, можна і трэба зразумець і дараваць. А калі п’янкі ўжо сталі сістэмай, калі муж і бацька часцей п’яны, чым цвярозы, калі сям’я дала грунтоўную трэшчыну, то выйсце тут адно, і з кропкі гледжання царквы таксама – развод.
Інэса КАРПІЦКАЯ:
— Але вы згодны, што дзіцяці ў такой няпоўнай, але цвярозай сям’і, з адной мамай, лепш, чым з бацькам-тыранам і алкаголікам?
Хрысціна ГІРУЦЬ:
— Тут, напэўна, лепш было б пацікавіцца ў самога дзіцяці – што для яго лепш…
Ніна РЫБІК:
— Я спытала аб гэтым у аднаго свайго знаёмага маладога чалавека, які ўжо адбыўся як асоба. Яго прыклад, праўда, не зусім тыповы: бацькі ён не ведаў, выхоўвала яго мама, а калі хлопец заканчваў школу, то застаўся ўвогуле сіратой – маці памерла. Саша паступіў вучыцца, сам сябе ўтрымліваў, сам ляпіў з сябе асобу – і атрымаўся, сёння пра гэта ўжо можна сказаць, добрым чалавекам і цудоўным прафесіяналам.
І ведаеце, на здзіўленне, на маё пытанне ён адказаў, што не адчуваў ні ў дзяцінстве, ні ў дарослым жыцці дыскамфорту ад таго, што рос без бацькі. Сказаў, што ў дзяцінстве яму ўпаўне хапала маці. А ў падлеткавым узросце ён быў так заняты рознымі грамадскімі справамі, удзельнічаў ва ўсіх магчымых школьных мерапрыемствах, што не меў часу пра гэта думаць. У студэнцтве яму ўвогуле было не да такога “самакапання”: хлопец сам сябе забяспечваў і клапаціўся толькі аб тым, каб усё паспець – і вучыцца, і працаваць. І ўвогуле, ён лічыць, што ў няпоўнай сям’і больш пакутуе жанчына, чым дзеці: у іх ёсць мама – і ім хапае яе любові і клопату. А вось жанчыне, ён лічыць, даводзіцца цяжка…

Айцец ВЯЧАСЛАЎ:
— Хоць, калі б такое пытанне мы задалі невялікім дзецям, тым жа школьнікам, то яны б, хутчэй за ўсё, адказалі, што любяць свайго тату і хочуць, каб ён жыў у сям’і – нават калі ён п’е гарэлку.
Ніна РЫБІК:
— Ну, тое самае можна пачуць і ад дзяцей маці-алкагалічак: у цёплым утульным доме-інтэрнаце ці ў прытулку, дзе ўсе накормлены, абуты-апрануты, яны мараць аб тым, каб вярнуцца ў сваю халодную хату, дзе часам і паесці няма чаго, а мама бывае альбо п’яная, альбо злая… А дзеці ўсё роўна яе любяць і да яе імкнуцца.
Эдуард СВІРЫД:

— Калі гаварыць пра сітуацыю, якую намалявала Інэса, калі бацька ў сям’і – закончаны алкаголік і тыран, то тут сумненняў быць не можа: канешне, з такім трэба разводзіцца, дзеля ўласнай жа бяспекі і бяспекі дзяцей.
Але не ўсё ў жыцці так проста. Бываюць і іншыя сітуацыі, і вы, напэўна, ведаеце не адзін падобны прыклад, калі бацька час ад часу запівае, сыходзіць з дому на некалькі дзён – і тады пакутуюць, перажываюць і жонка, і дзеці. Але потым ён працверазее, вяртаецца – і ўвесь астатні час з’яўляецца цудоўным бацькам: без памяці любіць дзяцей, займаецца з імі, вядзе гаспадарку. А потым зноў надыходзіць час “Ч” – і ўсё паўтараецца. Што рабіць у такім выпадку?
Інэса КАРПІЦКАЯ:
— За такога мужа і бацьку трэба змагацца! Усім – жонцы, дзецям, родзічам, царкве, каб паспрабаваць яго выцягнуць, вярнуць да нармальнага жыцця. Крыж на ім ні ў якім разе ставіць нельга!
А яшчэ я хачу даведацца меркаванне прысутных аб адной распаўсюджанай сітуацыі. Як вы лічыце, калі жанчына засталася адна, выхоўвае дзіця і ў яе з’яўляецца магчымасць выйсці замуж другі раз – ці можа яна спадзявацца, што новы муж стане сапраўдным бацькам яе дзецям?
Аляксей МАРГУЖ:
— Канешне, зможа – калі захоча.
Інэса КАРПІЦКАЯ:
— Па свайму вопыту я таксама ведаю, што такое магчыма, і новы муж можа быць нават лепшым бацькам, чым сапраўдны, біялагічны. Але часта даводзіцца быць сведкай сітуацыі, калі жанчына адмаўляецца ад асабістага жыцця нібыта дзеля дзяцей – маўляў, са мной ім будзе лепш, чым з чужым чалавекам.
Віктар СВІЛА:
— Тут асноўнае пытанне, дзеля чаго жанчына ідзе на падобныя ахвяры. Часцей за ўсё ў падобных выпадках ідэалізуецца, робіцца прыярытэтнай роля дзіцяці, яго інтарэсы. Жанчына думае прыкладна так: я ўсё зраблю для свайго сына ці дачкі, яму так будзе лепей. А на самой справе яна ж не ведае, як усё можа скласціся. Магчыма, гэты мужчына сапраўды зможа стаць сябрам для яе дзіцяці, даць яму тое мужчынскае выхаванне, якога не хапае ў няпоўнай сям’і.
Ніна РЫБІК:
— У падобнай сітуацыі існуе яшчэ адзін падводны камень. Жанчыны, якія адмаўляюцца ад магчымасці ўладкаваць сваё асабістае жыццё, лічаць, свядома ці не, што пайшлі на гэтую ахвяру дзеля дзіцяці, яго шчасця. І адпаведна ў будучым чакаюць ад яго разумення і ўдзячнасці: вось, маўляў, я дзеля цябе адмовілася ад усяго, а цяпер ты павінен… І бываюць у страшэнным расчараванні, калі чаканай удзячнасці і ахвяры ў адказ не атрымліваюць. Ведаю, адзін дарослы ўжо сын сваёй маці на чарговы яе папрок, што вось я дзеля цябе ў свой час не выйшла замуж, адказаў: “А я цябе аб гэтым не прасіў. Можа, мне было б лепш, калі б ты гэта зрабіла”.







Інэса КАРПІЦКАЯ:
— Усё правільна. Ніхто нічога нікому ў гэтым жыцці не павінен, кожны пражывае сваё, і толькі сваё жыццё. І жанчыны павінны разумець, што, ідучы на такі крок, яны, магчыма, абкрадваюць і сябе, і сваіх дзяцей.
Айцец ВЯЧАСЛАЎ:
— Праблема выхавання дзяцей у няпоўных сем’ях – яна ж не сёння ўзнікла. Успомніце пасляваенныя гады: колькі тады было безбацькоўшчыны, прычым у літаральным сэнсе гэтага слова. Але ніхто не гаварыў пра тое, што хлопчыкі, якіх выхоўвалі маці, раслі жанчынападобнымі – наадварот, яны вельмі рана станавіліся дарослымі, бралі на сябе адказнасць за ўсю сям’ю. Пагэтаму тут нельга ўсё спрашчаць: ёсць у сям’і бацька ці не. На сітуацыю ўплывае вельмі шмат фактараў: абставіны, знешняе асяроддзе…
Аляксей МАРГУЖ:
— Значыць, як спяваў некалі Уладзімір Высоцкі, правільныя кніжкі ён у дзяцінстве чытаў. А сённяшнія дзеці ўвогуле не чытаюць – кнігі замянілі камп’ютар, тэлевізар… А тэлебачанне расстаўляе свае рэкламныя пасткі-стэрэатыпы: пагаліўся станком пэўнай маркі, папырскаўся “правільным” дэзадарантам, сеў у шыкоўны аўтамабіль – і ты ўжо сапраўдны мужчына, “мачо”.
Эдуард СВІРЫД:
— …А калі з твайго мабільніка гучыць не тая мелодыя – значыць, табе павінна быць сорамна, як таму юнаку, што кукожыцца і чырванее ў рэкламным роліку, што зараз увесь час круцяць па тэлевізары. Ведаюць жа, гады, па чым біць – па самых балючых месцах! А падлетак з неўмацаванай яшчэ псіхікай паглядзіць сто разоў за дзень такую рэкламу – і прыйдзе да высновы: каб стаць мужчынам, трэба мець “круты” дэзадарант – як у рэкламе, “круты” мабільнік, “крутую” тачку… А ці ёсць у цябе дзеці, як яны выхоўваюцца, за што жывуць – гэта, выходзіць, ужо не важна для “сапраўднага” мужчыны.
Інэса КАРПІЦКАЯ:
— І няважна, адкуль тая “крутая тачка” возьмецца! Дакладней, ён і гэта ведае: яе павінны купіць бацькі.
У мяне ёсць адзін такі знаёмы. Жыве ён у нармальнай “сярэдняй” сям’і: бацька, маці, трое дзяцей, дом, машына… Але ж ягонаму сябру, які адзін у сям’і, бацькі купілі “крутую” машыну – і яму такую хочацца! Увогуле, лічу, гэта нядрэнна, калі маладыя людзі нечага жадаюць, да нечага імкнуцца – галоўнае, якімі шляхамі яны гэтага спрабуюць дасягнуць. А тут пачалося! А што вы мне далі – гэта ў адносінах да бацькоў, што я маю? Кажу яму: ідзі працуй, вазьмі крэдыт – і купі сабе, што хочаш. Дык дзе ж там! Дзе яму працаваць: там – цяжка, там – мала плацяць, і ўвогуле ў нашай краіне немагчыма, як ён лічыць, зарабіць прыстойныя грошы, таму лепш зусім не працаваць. Бо, як ён падлічыў, нават калі ён уладкуецца на работу, то будзе мець такую машыну толькі гадоў да трыццаці – а хочацца ж тут і цяпер!
І гэты сын, зазначу яшчэ раз, вырас у поўнай сям’і, з нармальнымі прыстойнымі бацькамі. А цяпер для маці ў яго адно слова — “дурніца”…
Віктар СВІЛА:
— Сапраўды, такі настрой утрыманцаў прысутнічае ў пэўнай часткі моладзі. Нам з гэтым, часам даводзіцца сустракацца, прымаючы маладых спецыялістаў. Вось прыехаў нехта з такіх сюды з “верхняй” адукацыяй, яшчэ па сутнасці, нічога не зрабіў — а ўжо ўпэўнены, што ўвесь свет яму павінен – і камфортнае жыллё, і высокую зарплату...
Ніна РЫБІК:
— У нашым календары ёсць Дзень маці. Шмат і на розных узроўнях абмяркоўваецца прапанова аб тым, каб увесці і Дзень бацькі. Як вы адносіцеся да такой магчымасці?

Інэса КАРПІЦКАЯ:
— Адназначна станоўча!
Віктар СВІЛА:
— Дзень бацькі існуе ў многіх краінах свету – чаму б яму не быць і ў нас?
Айцец ВЯЧАСЛАЎ:
— Некалі мая маці – а я вырас у сям’і настаўнікаў – расказвала, што яны ў школе хацелі зрабіць дзень бацькі. І сутыкнуліся з праблемай, якую мы сёння абмяркоўваем за нашым “круглым сталом”: палова дзяцей у класе расплакаліся і сказалі, што ў іх няма таты…
Хрысціна ГІРУЦЬ:
— Але ж у нас ёсць і бацькі, якія адны, без жонак, выхоўваюць дзяцей – і гэта не нагода адмаўляцца ад Дня маці…
Эдуард СВІРЫД:
— Ох, нешта мне падказвае, што большасць мужчын успрыме гэтае свята як чарговую нагоду накрыць “паляну”.
Ніна РЫБІК:
— Напрыканцы нашай размовы хачу папрасіць кожнага з вас даць нейкую параду сем’ям. І, магчыма, ад нечага перасцерагчы…
Віктар СВІЛА:
— Вельмі простае і мудрае правіла запісана яшчэ ў Бібліі, у Старым Запавеце: абыходзься з людзьмі так, як хочаш, каб яны абыходзіліся з табой. Лепш не прыдумаеш. Бо час хуткаплынны, і дзеці вельмі хутка становяцца бацькамі, а бацькі – дзядулямі і бабулямі. І пажынаюць плады свайго выхавання, сваіх слоў і ўчынкаў.
Я нядаўна ўзгадаў казку Льва Талстога. Тую, дзе малы сынок стругае драўляную лыжачку, каб падаваць бацькам, калі яны састарэюць, у запечак яду – так, як яны зараз падаюць свайму бацьку. А нагода для гэтага была такая. У мяне ў выхадныя ўзнікла пытанне: ехаць у вёску да бацькоў ці не, нешта ў мяне не атрымлівалася. А малодшая дачка Ліза і кажа: “Пачакай, вось некалі і я так буду да цябе прыязджаць…” Так што, як сказаў некалі іншы класік, нам не дадзена ведаць, чым слова наша адгукнецца…
Хрысціна ГІРУЦЬ:
— Што параіць… Каб словы бацькоў не разыходзіліся з іх уласнымі ўчынкамі. Каб яны самі рабілі тое, што загадваюць ці раяць рабіць дзецям. І каб у выхаванні прысутнічалі і пакаранне, і заахвочванне – іншымі словамі, і бізун, і пернік, і каб дзеці дакладна ведалі, што яны і ў якім выпадку атрымаюць.
І яшчэ хацелася б параіць, можа, і банальную, але абавязковую рэч: любіце сваіх дзяцей! Бо калі я чую ад маці: ды я б аддала яго хоць на цэлы дзень, абы галаву не дурыў, мне становіцца страшна – і за гэтую маці, і за яе дзіця…
Інэса КАРПІЦКАЯ:
— Я б хацела перасцерагчы бацькоў ад панібрацтва ў сям’і. Так, вельмі добра, калі бацькі і дзеці з’яўляюцца сябрамі – але паміж імі заўсёды павінна існаваць грань, якую пераступаць нельга. Дзеці павінны разумець, што бацькоўскае слова і іх рашэнне заўсёды будуць апошнім і галоўным.
А параіць… Напэўна, я не буду арыгінальнай, пра гэта гавораць на ўсіх вяселлях, толькі мала хто ў гэты дзень да такіх правільных слоў прыслухоўваецца. Трэба паважаць адзін аднаго і інтарэсы сваёй “палавінкі”, трэба саступаць адзін аднаму – а не так, каб нехта адзін увесь час камандаваў, а другі падпарадкоўваўся. І паменш амбіцый – яны згубілі не адну сям’ю.
Айцец ВЯЧАСЛАЎ:
— Трэба памятаць, што сям’я – гэта вялікая праца, аб гэтым мы сёння гаварылі не раз. Але разам з тым сям’я, дзеці – гэта яшчэ і вялікая радасць, і задавальненне, і шчасце. І няма адназначных рэцэптаў, як зрабіць сям’ю шчаслівай, кожны шукае свой шлях.
А перасцерагчы… Калі да вядомага праваслаўнага святога Амбросія Опцінскага прыходзілі за парадай муж і жонка, ён гаварыў ім “Супруги, не будьте взаимно упруги”. Ад гэтай залішняй “упругасці” і хацеў бы перасцерагчы.
Аляксей МАРГУЖ:
— Некалі, калі мы жаніліся, нам у ЗАГСе далі невялікую брашурку – “Кодэкс сям’і”, які мы павінны былі самі напісаць. Самыя першыя “запаветы”, якія мы туды запісалі, былі – “Не псіхуй” і “Давярай”. Тое ж хацелася б параіць і іншым сем’ям. І – несці ў сям’ю дабро. І не лічыць дзіця сваёй уласнасцю, якой вы можаце распараджацца, як захочаце – гэта, хоць яшчэ і дзіця, але ўжо — чалавек, і ў яго сваё жыццё, і ён зусім не абавязкова павінен ажыццяўляць вашы няспраўджаныя мары, у яго могуць быць свае…
Эдуард СВІРЫД:
— Выслухаўшы ўсе меркаванні за нашым “круглым сталом”, я ўсё ж застаюся пры сваім. Я перакананы прыхільнік поўнай, гарманічнай сям’і. І пагэтаму лічу, што маладыя людзі, якія збіраюцца пажаніцца, павінны ўсведамляць сваю адказнасць. І старацца любымі сродкамі яе захаваць – менавіта для таго, каб у іх дзяцей былі і мама, і тата. А не кідацца заявамі аб разводзе пры найменшай сямейнай спрэчцы.
Ніна РЫБІК:
— Ну што ж, дзякуй усім за гутарку. Я не думаю, што наша сённяшняя размова зможа кардынальна ў адзін момант змяніць сітуацыю з выхаваннем дзяцей увогуле і з бацькоўскім удзелам у гэтым працэсе ў прыватнасці. Але, мне здаецца, што гэтую шматгранную праблему мы не проста абазначылі, а разгледзелі многія яе аспекты. І калі нехта з чытачоў знойдзе для сябе хоць адну карысную думку ці параду, задумаецца і, магчыма, захоча нешта змяніць у сваіх паводзінах ці ў адносінах да блізкіх — можна лічыць, што мэты сваёй мы дасягнулі.
Оставить комментарий
Текст сообщения*
Защита от автоматических сообщений